Stopniowe rozszerzanie się obszaru kompetencji Unii Europejskiej, jak i potrzeba wyjaśnienia wątpliwości trybunałów konstytucyjnych niektórych państw co do zwierzchnictwa prawa, które nie gwarantuje ochrony praw podstawowych, zmusiły Europejski Trybunał Sprawiedliwości do opracowania, już w latach 70, zbioru przepisów opartych na ogólnych zasadach prawa wspólnotowego i mających na celu ochronę prawa człowieka.

Plusy

Choć formuła ta gwarantowała odpowiednią ochronę praw człowieka, obywatele wciąż nie mieli żadnego katalogu przysługujących im praw. Aby wypełnić tę lukę, Rada Europejska, w czasie posiedzenia w Kolonii w 1999 roku, zdecydowała się na stworzenie Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Opracowanie Karty zlecono zgromadzeniu, w którego skład weszli przedstawiciele państw członkowskich, Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej została proklamowana w Nicei w grudniu 2000 roku.

Karta składa się z 54 artykułów zgrupowanych w sześć rozdziałów tematycznych- Godność człowieka, Wolność, Równość, Solidarność, Prawa obywatelskie i Wymiar sprawiedliwości. Siódmy rozdział zawiera Postanowienia ogólne. W Karcie wymienione zostały nie tylko tradycyjne prawa i wolności jednostki, ale również nowe gwarancje, będące odpowiedzią na problemy współczesnego społeczeństwa, tak jak zakaz klonowania w celach reprodukcyjnych (artykuł 3) czy ochrona danych osobowych (artykuł 8).

Braki

Największą wadą Karty jest to, że nie ma ona jeszcze mocy prawnej, choć jest bez wątpienia niezmiernie ważna z politycznego punktu widzenia, a Europejski Trybunał Sprawiedliwości powoływał się wielokrotnie (choć nie bezpośrednio) na jej zapisy. Ratyfikowanie Konstytucji Europejskiej rozwiązałoby tę niejednoznaczną sytuację prawną, ponieważ w swej II części zawiera treść Karty, nadając jej tym samym moc obowiązującego prawa. Traktat lizboński, choć nie zawiera tekstu Karty, nadaje jej moc prawną. Wykluczenie Karty z tekstu Traktatu można wytłumaczyć niechęcią niektórych państw członkowskich ,obawiających się konsekwencji nadania mocy prawnej niektórym zapisom natury socjoekonomicznej zawartym w Karcie. Aby rozproszyć te obawy, Polska i Wielka Brytania zażądały zawarcia w Traktacie specjalnego protokołu, który ograniczałby wpływ Karty na zawarte w nim przepisy prawa.