Lech GarlickiLech Garlicki | Sędzia Trybunału od 2002 r. (Zdj.©Ester ArauzoFrancuski przypadek dwóch dwunastolatek, które zostały wydalone ze szkoły za odmowę zdjęcia chust na zajęciach z W-F-u miał swój finał w sądzie. We Włoszech na ścieżkę sądową weszła matka, która nie życzyła sobie chrześcijańskich krzyży w klasach. W Turcji młoda kobieta poskarżyła się na nie wpuszczenie jej na salę egzaminacyjną z powodu stawienia się na egzamin w chuście. Wiele ze znanych przypadków rozpatrywanych w ostatnich latach przez Europejski Trybunał Praw Człowieka ma podłoże religijne. W Grenadzie spotkamy Lecha Garlickieg, który uczestniczy w międzynarodowym seminarium na temat symboli religijnych w sferze publicznej, zorganizowanym przez Fundację Euroarab na Rzecz Studiów Wyższych. Jako jeden z 46 sędziów Trybunału (funkcja, która pełni od 2002 r.), jest właściwą osobą do dyskusji na temat przebiegu spraw o podłożu religijnym, argumentów obu stron jak i konieczności ustanowienia przez Europę jednej polityki w tym temacie.

Przypadki sporne

A temat pozostaje otwarty. „Europejska Konwencja Praw Człowieka nie narzuca reguł w tej kwestii, a jedynie nakreśla pewne minimalne standardy” – zaznacza Garlicki. „I tak też kontekst danej sprawy zmienia się zależnie od kraju – dodaje 63-letni warszawiak z pochodzenia. Można to było zaobserwować w przypadku tureckiej studentki medycyny, Leyli Sahin. Dziewczyna poskarżyła się na przymus ściągnięcia chusty przed wejściem na egzamin. Jednak Trybunał przyznał rację tureckiemu rządowi, ponieważ w sytuacji, gdy większość studentów w grupie była muzułmanami, islamskie nakrycie głowy stworzyłoby „kontekst, w którym noszenie lub nie chusty mogłoby być użyte do wywierania presji na tych, którzy odmawiają jej założenia” – wyjaśnia sędzia. 

Tymczasem mimo że sytuacja we Francji była nieco inna, Europejki Trybunał nie stanął również po stronie Belgin Dogru i Esmy Kervanci, wydalonych ze szkoły 12-latek. „Ponieważ francuska konstytucja precyzuje, że jest to kraj laicki, francuski rząd może wymagać przestrzegania tego typu zasad w publicznych szkołach” – wyjaśnia Garlicki. W przypadku ubioru typu burka, do głosu dochodzi również kwestia bezpieczeństwa. W niektórych krajach istnieją regulacje zapobiegające zakrywanie twarzy w czasie publicznych demonstracji, tak, by było wiadomo „kto co robi”. „Jeśli w czasie kontroli na lotnisku zmusza się mnie do zdjęcia, to podobny obowiązek powinien dotyczyć burki”.

“Krzyże w polskich szkołach będą”

Pomijając kwestie bezpieczeństwa, Garlicki uważa, że sedno dylematu tkwi w tym, czy to, co tego typu kontrowersyjny ubiór symbolizuje, zgadza się z naturą i misją publicznej szkoły. „Niektórzy mówią, że jest to forma religijnej ekspresji, inni: że zniewolenia kobiet. Nie wiem, kto ma rację. Jednakże obydwie strony generują w europejskim społeczeństwie skrajne opinie. Natomiast myślę, że sąd jest od tego, by podejmować decyzje oparte na kompromisie.

Nie tylko woal czy burka rodzą polemikę Nie tylko woal czy burka rodzą polemikę Religia i szkoła to połączenie występujące również w przypadku Soile Lautsi, urodzonej w Finlandii, a mieszkającej we Włoszech matki, która przez 8 lat walczyła o zdjęcie krucyfiksów ze ścian włoskich szkół. Ostatecznie poszła ze skargą do Trybunał, tłumacząc, że obecność krzyży narusza wolność zarówno uczniów, jak i rodziców. W listopadzie 2009 r. siedmioro sędziów przyznało rację powódce i zasądziło 5 000 euro odszkodowania za szkody moralne, na jakie naraziło ją włoskie państwo. Włochy odwołały się od wyroku. 

To artykuł 9 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości broni „wolności myśli, sumienia i wyznania” oraz prawa do ich demonstrowania. Jednocześnie jednak daje możliwość ich ograniczania, jednakże jedynie w przypadkach określonych prawem lub okolicznościami niezbędnymi do zapewnienia w demokratycznym społeczeństwie bezpieczeństwa, ochrony porządku, zdrowia, moralności i praw oraz wolności innych. Do obowiązków Trybunału należy decydowanie, po której stronie tej granicy zakwalifikować konkretne przypadki. I jak widać, w europejskim kontekście wybór ten nie zawsze jest oczywisty.

Zdj.: principal ©roberto_berna /Flickr; Lech Garlicki ©Ester Arauzo; cruz ©ashe-villain/ Flickr